Ay’daki gizemli sarsıntıların kaynağı çözüldü: Meğer insan yapımıymış
Ay, yaklaşık 2,5 milyar yıldır büyük fay kırılmaları veya volkanik aktivitelerden uzak duran sakin bir gök cismi olarak biliniyor. Bununla birlikte, gün içinde 121 °C’ye, gece ise –97 °C’ye kadar düşen sıcaklık farkı, regolit yüzeyin sürekli genleşip büzülmesine yol açıyor ve bu süreç doğal termal depremlere neden oluyor. NASA’nın 1972 yılında gerçekleştirdiği Apollo 17 görevi kapsamında astronotlar tarafından yerleştirilen sismometreler, bu mikro sarsıntıları gün boyunca kaydetti. Ekim 1976 ile Mayıs 1977 arasındaki sekiz aylık döneme ait ham veriler, Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü (Caltech) araştırmacıları tarafından modern makine öğrenimi teknikleri kullanılarak yeniden analiz edilip, antik bir veri masaya yatırıldı.
Caltech ekibi, bu verileri derin öğrenme modelleriyle incelediğinde, sabah saatlerinde kaydedilen sismik sinyallerin akşamki profilden tamamen farklı ve çok daha düzenli bir frekansa sahip olduğunu gözlemledi. Araştırmacılar, sabahın bu düzenli titreşimlerinin, Apollo 17 iniş aracının güneş ışınlarına maruz kalması sonucu metal bileşenlerinin hızla genleşmesiyle oluşan mikroskobik çıtırdamalardan kaynaklandığını tespit etti. Çalışmanın ortak yazarı Allen Husker, raporunda şöyle diyerek mekanizmayı özetledi: “Güneş ışınları iniş aracına çarptığında, araç esneyip genleşerek titreşmeye başlıyor; bu sarsıntılar beş ila altı dakikada bir tekrarlanıyor ve beş ila yedi saat sürebiliyor.” Bu bulgu, Ay yüzeyinde gözlemlenen sabah sismik aktivitesinin jeolojik bir olaya değil, insan yapımı bir objeye dayandığını gösteriyor.
Bu bulgular, gelecekte kalıcı Ay üsleri kurmayı planlayan NASA görevleri için kritik veriler sunuyor. Geceleri maruz kalınan aşırı termal gerilimlerin yeni nesil uzay araçlarının tasarımında mutlaka hesaba katılması gerektiği vurgulanıyor. Ayrıca, sismik dalgaların yoğunluğa göre hızının değişmesi, Ay’ın derinliklerine dair bilinmeyenlerin çözülmesinde anahtar rol oynayabilir. Husker ekibinin bir sonraki hedefi, Ay’ın Güney Kutbu’ndaki güneş ışığına ulaşmayan gölgeli bölgelerde kurulacak yeni sismometrelerle yer altında hapsolmuş su buzu rezervlerini tespit etmek. Bu sayede, Ay’ın su kaynakları hakkında daha kesin bilgi edinilebilecek.
